ภาพยนตร์ แสงศตวรรษ ของผู้กำกับอภิชาติพงศ์ กำลังจะเข้าฉายบ้านเราในวันที่ 10 เมษายน นี้ ทีแรกได้ข่าวว่าจะฉาย 19 เมษา ปีที่แล้ว แต่สุดท้ายก็ไม่ได้ฉายด้วยเหตุงี่เง่าของคณะกรรมการเซ็นเซอร์บ้านเรา ที่ต้องการจะตัดฉากที่พวกเค้าคิดว่า “ไม่เหมาะสม” ออกไปเป็นจำนวน 4 ฉาก แต่ทางผู้กำกับไม่ยอม ก็เลยตัดสินใจไม่ฉายเลยซะดีกว่า

ล่าสุด ผู้กำกับขออุทธรณ์เรื่องนี้ใหม่ และผลการอุทธรณ์คือ คณะกรรมการยืนยันให้ตัด 4 ฉากเดิมออก และตัดเพิ่มอีก 2 ฉาก!

รวมแล้วหนัง แสงศตวรรษ จะต้องโดนตัดออกทั้งหมด 6 ฉากด้วยกัน คือ

1. ฉากพระเล่นกีตาร์
2. ฉากพระเล่นเครื่องร่อน
3. ฉากหมอกอดจูบกับแฟนสาวแล้วเป้าตุง
4. ฉากหมอดื่มเหล้าในโรงพยาบาล
5. ฉากที่เห็น พระบรมรูปสมเด็จพระมหิตลาธิเบศร อดุลยเดชวิกรม พระบรมราชชนก (ใหม่)
6. ฉากที่ปรากฏให้เห็นพระบรมรูปพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ประทับคู่กับสมเด็จย่า (ใหม่)

เหตุผลที่ให้ตัดเพิ่มอีก 2 ฉากนั้นคือ “เขาบอกว่า ดูพระยังพอคิดไปได้ว่า เป็นพระลาวหรือพระที่อื่น แต่ดูฉากนี้แล้วรู้เลยว่าเป็นเมืองไทย”

สุดท้ายแล้ว อภิชาติพงศ์ ยอมฉาย แสงศตวรรษ ในรูปแบบที่ไม่เหมือนใครในโลก เรียกว่าเป็น Thailand’s edition นั่นคือ ทั้งใน 6 ฉากนี้ จะไม่ถูกหั่นทิ้ง แต่จะถูกคั่นด้วยความเงียบและฟิล์มดำที่มีรอยขูดขีด

บางคำจาก ผู้กำกับอภิชาติพงศ์ (via filmsick)

การตัดสินใจฉายโดยใช้ black leader ที่โดนขูดขีดนั้นต่างจากหนังเรื่องอื่นที่เอาฉากที่ตัดออกแล้วต่อด้วยฉากต่อ ไป เราตัดสินใจยกทั้งซีนออกเลยมากกว่าที่จะเป็นคัท เพื่อให้คนรู้สึกถึงความมืดที่มีเส้นสายของการทำลาย พร้อมทั้งความเงียบ และแน่นอนว่านี่จะเป็น print เดียวในโลก เป็นการบอกว่านี่แหละ การอยู่ในประเทศนี้ก็จำเป็นต้องดูแบบนี้ถ้ามีความคิดของผู้ใช้อำนาจแบบนี้ อยู่ มันไม่ใช่เรื่อง syndromes and a century แล้ว แต่มันเป็น statement ต่อ public

แสงศตวรรษ ฉบับ Thailand’s edition จะเข้าฉายที่โรงสยามพารากอน ในวันที่ 10 เมษายน โดยหน้าโรงหนังจะมีการจัดนิทรรศการเกี่ยวกับการเดินทางของหนังเรื่องนี้ และขั้นตอนการพิจารณาภาพยนตร์ในประเทศไทยด้วย

ถ้าใครไม่อยากจะดูแบบ Thailand’s edition อาจจะลองหาดูจาก DVD เอาก็ได้ แบบโซน 1 ก็มีออกมาแล้ว

Syndromes and a Century ออก DVD โซน 1 แล้ว (ของเพื่อนซื้อมา ยืมเอามาถ่ายรูปเฉยๆ)

ส่วนตัวแล้ว โชคดีที่ได้ดูหนังเรื่องนี้ไปแล้ว ในการจัดฉายรอบพิเศษที่สถาบันฝรั่งเศสเมื่อปีก่อน แนะนำคนที่ยังไม่เคยดูให้ไปดูกัน หนังดูง่าย สนุก ไม่ต้องกลัวว่าจะดูไม่รู้เรื่อง

ได้ตั๋วหนังเรื่องสียามา รอบสื่อที่โรงหนังสยามพารากอน ไม่ได้คาดหวังอะไรกับหนังของ MonoFilm อยู่แล้ว แต่ไหนๆ ได้ตั๋วฟรีมาแล้วก็เลยลองเข้าไปดูเสียหน่อย

ตัวหนังทำได้ตามมาตรฐานหนังของโมโนฟิล์ม (ไม่นับรวมเรื่อง Me, Myself นะ) ดังนั้นก็ไม่มีอะไรให้พูดถึงมากนัก แต่สิ่งที่สะกิดใจอยู่ตลอดช่วงเวลาที่ดูหนังอยู่คือการรับรู้เรื่องราวประวัติศาสตร์ของคนในปัจจุบันมากกว่า ในหนังมีบทพูดอยู่หลายจุดที่พูดถึงการปกป้องบ้านเมือง รักแผ่นดิน ไม่ทรยศชาติ (เอ… ฟังดูคุ้นๆ) แผนการโปรโมตหนังก็มาตาม theme นี้คือ เน้นเรื่องความรักชาติเข้าไว้ และนี่คือจุดที่ถูกเน้นย้ำและทำให้หงุดหงิดใจตลอดการดูหนัง (ไม่นับเรื่องบทพูดที่ดูเหมือนยัดเยียดใส่ปาก และนักแสดงที่เล่นกันได้แข็งสุดๆ)

เท่าที่สังเกตการรับรู้ประวัติศาสตร์ของบ้านเรายังหยุดกันอยู่แค่ความรู้ในแบบเรียนประถม 6 เท่านั้นเอง เราเชื่อกันมาว่า คนไทย ประเทศไทย สืบทอดต่อกันมาตั้งแต่สมัยสุโขทัย อยุธยา ธนบุรี รัตนโกสินทร์ เชื่อกันว่าคนสมัยก่อนเคารพรักและเทิดทูนสถาบันกษัตริย์เหมือนกับในปัจจุบันนี้ และหนังเรื่องสียามานี้ ก็เป็นอีกหนึ่งการผลิตซ้ำ “วาทกรรมรักชาติอย่างเป็นทางการ” เช่นเดียวกับหนังแนวเดียวกันนี้อีกหลายเรื่องที่สร้างขึ้นมาตอบสนองอุดมการณ์ชาตินิยม (ที่อยู่ในคำว่า “ชาติ ศาสน์ กษัตริย์” ที่เราถูกพร่ำสอนกันแต่เด็ก)

อุดมการณ์นี้ประสบความสำเร็จในบ้านเราเป็นอย่างมาก อาจจะถึงขั้นมากที่สุดในยุคปัจจุบันที่ผู้คนเชื่อกันว่า การสามัคคี การคิดไปทางเดียวกัน มีความหมายเท่ากับคำว่า “รักชาติ” คนที่คิดต่างไปจากคนอื่น เชื่อในสิ่งที่คนอื่นไม่เชื่อ หรือไม่เชื่อในสิ่งที่คนอื่นเชื่อ ก็ถูกเหมารวมไปว่าเป็นพวก “ไม่รักชาติ” ไปเสียหมด ถ้าไม่ “เสียชาติเกิด” หรือ “สมควรตาย” ก็ควรที่จะ “ไปอยู่แผ่นดินอื่น” เสียมากกว่า (ปัญหาชายแดนภาคใต้เป็นตัวอย่างที่ดีของเรื่องนี้)

เรื่องที่น่าตลกมากๆ ในเรื่องคือการที่ตัวละครหลักเอาวาทกรรมรักชาติไปเผยแพร่ให้คนอื่นในหมู่บ้านได้รับรู้ แล้วคนทั้งหมู่บ้านก็เออออห่อหมก ตีหน้าซึ้งน้ำตาไหลกันไปได้ ทั้งที่วาทกรรมนี้มันเพิ่งมามีเมื่อไม่ถึง 100 ปีมานี้เอง (ถ้าใช้ภาษาเท่ๆ คงต้องเรียกว่า “ประวัติศาสตร์ที่เพิ่งสร้าง”)

ได้ยินหลายคนที่พูดถึงหนังเรื่องนี้ในทำนองสงสัยว่าหมู่บ้านสียามา นี่มันมีจริงหรือว่าแต่งขึ้นมาเอง ในที่สุดแล้วคำตอบจะเป็นทางไหนก็ไม่มีความแตกต่างเลย เพราะทั้งประวัติศาสตร์ฉบับทางการของกระทรวงศึกษา กับหนังเรื่องนี้ต่างก็มีจุดมุ่งหมายร่วมคือการผลิตซ้ำวาทกรรมชุดเดียวกันน่ะแหละ

ไปดู Cloverfield มาเมื่อวันอาทิตย์ เป็นหนังหายนะภัยเรื่องล่าสุดของฮอลลีวู้ด คราวนี้เป็นสัตว์ประหลาดบุกถล่มแมนฮัตตัน ใช้เทคนิคการถ่ายทำให้เหมือนกับว่ากำลังเอากล้องวิดีโอที่คนในเหตุการณ์บันทึกได้มาดู ภาพที่ได้ออกมาเลยดูเหมือนเป็น reality show ตามติดชีวิตคนหนีตาย ถือว่าไอเดียเจ๋งใช้ได้เลย จะมีที่ติอยู่เล็กน้อยคือตัวเนื้อเรื่องที่ออกแนวจงใจดรามาเกิน reality show หนีสัตว์ประหลาดตอนแรกดีๆ อยู่แล้ว ดันอยากเท่เป็นพระเอกลุยเข้าไปกลางสนามรบ ได้อารมณ์อเมริกันฮีโร่มากไปหน่อย แต่ส่วนอื่นๆ โดยเฉพาะเรื่องการตัดต่อ สามารถใช้ประโยชน์จากการเป็นกล้องวิดีโอ (แบบหลอกๆ) ได้เต็มที่ การเคลื่อนกล้องก็ส่ายได้สมกับเป็นกล้องวิดีโอมาก ว่าตอนที่ดู Blair Witch Project มันเวียนหัวสุดๆ แล้ว Cloverfield ส่ายยิ่งกว่านั้นเสียอีก

นอกเหนือจากเรื่องนี้แล้ว หนังแนวสัตว์ประหลาดเรื่องอื่นที่ชอบก็มีหนังเกาหลีเรื่อง The Host ของผู้กำกับ Bong Joon Ho เป็นเรื่องสัตว์ประหลาดกลายพันธุ์ที่อาศัยอยู่ริมแม่น้ำ หน้าหนัง การดำเนินเรื่อง จังหวะทุกอย่างเป็นหนังสัตว์ประหลาดบันเทิงตามสูตร แต่ก็แฝงไว้ด้วยการเสียดสี วิพากษ์วิจารณ์อำนาจของรัฐที่ล้มเหลวในการคุ้มครองประชาชน

ถ้าเป็นต้นตำรับของแนวสัตว์ประหลาดบุกเมือง จะไม่พูดถึง Godzilla ก็คงไม่ได้ แน่นอนว่าของจริงต้องเวอร์ชันญี่ปุ่นเท่านั้น ของฮอลลีวู้ดรีเมคเป็นจิ้งเหลนวิ่งในเมืองนี่รับไม่ได้ ภาคที่ดูแล้วชอบล่าสุดเห็นจะเป็น Godzilla: Final Wars หนังปี 2004 ฝีมือผู้กำกับสุดแนวอย่าง Ryuhei Kitamura ทำให้ Godzilla ภาคนี้กลายเป็นหนังแอ็คชั่นบู๊เลือดเดือดไปเลย (เครดิตจากงานเก่าๆ อย่าง Versus, Azumi ภาคแรก รับประกันได้)